Είναι περίεργο που δεν έχει ερευνηθεί με ποια κριτήρια παίρνει κάποιος μια  τόσο σοβαρή απόφαση που τον ακολουθεί  σε όλη του τη ζωή. Η στατιστική δείχνει πως υπάρχει ποικιλία λόγων. Το οικογενειακό και το ευρύτερο περιβάλλον παίζει κυρίαρχο ρόλο. Συνήθως το μήλο πέφτει κάτω από τη  μηλιά. Εξαιρούνται οι βίαιες εφηβικές «επαναστάσεις». Τότε ο γιος απορρίπτει και την ομάδα του πατέρα του.

Παρόμοια ισχύουν  για την επιρροή της γειτονιάς  ή της σχολικής τάξης. Ένα παιδί  στην τρυφερή ηλικία δύσκολα θα πάει κόντρα στο κυρίαρχο ρεύμα. Για να ανήκεις σε μια μειονότητα με τη θέλησή σου απαιτεί κότσια, που δεν μπορείς να τα ζητάς από πιτσιρίκια.

Βαρύνουσας σημασίας είναι το «μεγάλο» όνομα της ομάδας. Το ποδόσφαιρο είναι εξισωτής κοινωνικών ανισοτήτων: το μόνο θέμα για το οποίο μπορούν να συζητήσουν επί ίσοις όροις ένας φτωχός εργάτης από τη Λαχαναγορά του Ρέντη με έναν πλούσιο εισοδηματία κάτοικο Εκάλης.

Η  αίγλη της  ομάδας πιστεύεται πως αντανακλά  και στον οπαδό της. Ο ταλαιπωρημένος σύζυγος, ο καταπιεσμένος υπάλληλος, ο άνεργος πτυχιούχος κι ο κακός  μαθητής αποκτούν κύρος στην παρέα τους μετά από ένα νικηφόρο αγώνα. Οι Αλβανοί μετανάστες, που πανηγύρισαν τη νίκη της εθνικής τους επί της ομάδας των εργοδοτών τους, έζησαν στιγμές κοινωνικής ανόδου και απελευθέρωσης – πριν ζήσουν και  ξυλοδαρμούς από θερμόαιμους που είχαν σκοπό να επαναφέρουν τη φυσική τάξη των κοινωνικών πραγμάτων.

Κανείς δεν  θέλει να είναι με τους ηττημένους- άλλωστε η ήττα αποτελεί ισχυρό εθιστικό και δεν είναι εύκολο να κόψεις την εξάρτηση (παρατηρήστε τι γίνεται  αιώνες  τώρα στην Παλαιστίνη). Όσοι αμφιβάλλουν ας θυμηθούν το κύμα νέων (και νεαρών) οπαδών που απέκτησε ο ΠΑΟ την εποχή του Wembley και το χείμαρρο των οπαδών που έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια ο Ολυμπιακός (σ.σ.  μοναδική εξαίρεση αποτελεί ο άλτης Μάκος)

Οι άλλοι  λόγοι είναι συμπληρωματικοί.

Κάποιοι γοητεύονται  από τα χρώματα της ομάδας. Εξαιρούνται τα αδερφίστικα και φωσφορίζοντα που είναι της μόδας. Κανείς δεν θα γίνει οπαδός μιας ομάδας που φοράει βεραμάν ή ροζέ εκτός κι αν έχει τα ίδια γούστα με τους θαμώνες του Brokeback Mountain.

Κάποιοι προσελκύονται  από έναν προικισμένο παίκτη. Αλλά αυτοί είναι συνήθως φίλοι ή θαυμαστές- όχι οπαδοί. Ο Ηρακλής απέκτησε χιλιάδες φίλους την εποχή που βασίλευε ο μέγας Χατζηπαναγής, αλλά οι οπαδοί του ήταν πάντα μειοψηφία στη Θεσσαλονίκη, κάτι σαν το ΚΚΕ εσ. που διέθετε πληθώρα φίλων, αλλά μετρημένους ψηφοφόρους.

Κάποιοι έχουν  πολιτισμικά κριτήρια. Πρόσφυγες υποστηρίζουν προσφυγικές ομάδες, πόντιοι ποντιακές, κρητικοί κρητικές κ.ο.κ. Όταν πρόκειται για επιλογή ξένης ομάδας ρόλο παίζει και η γλώσσα που μιλάει κάποιος. Οι αγγλόφωνοι τρέφουν συμπάθεια για την Εθνική Αγγλίας, οι Γερμανόφωνοι για τη Γερμανία, οι Ισπανόφωνοι για ομάδες Λατινικής Αμερικής. Γι αυτό η εθνική Ελλάδος έχει τόσο λίγους οπαδούς: οι ομιλούντες την  ελληνική διαρκώς ελαττώνονται.

Κι ερχόμαστε  στο καίριο ερώτημα: για ποιον λόγο μερικές χιλιάδες ποδοσφαιρόφιλοι επέλεξαν να υποστηρίζουν δια βίου τον Πανιώνιο; Σε ποια κατηγορία κριτηρίων ανήκει η εξήγηση της επιλογής τους;

Ο καθένας από  μας έχει μια προσωπική εξήγηση. Γι αυτό θα μιλήσω για τον εαυτό μου. Δεν είμαι πρόσφυγας. Η οικογένειά μου δεν έχει καμία σχέση με χαμένες πατρίδες. Δεν είμαι καν κάτοικος Νέας Σμύρνης. Δεν ήμουν θαυμαστής κάποιου συγκεκριμένου ποδοσφαιριστή όταν επέλεξα να υποστηρίξω τον Πανιώνιο. Όταν ξεκίνησα την πρώτη φορά για το γήπεδο δεν ήμουν σίγουρος ούτε για τα χρώματα που φορούσε η ομάδα. Δεν είχα παρά μόνο μια αμυδρή ιδέα για τη μακρά Ιστορία της. Δεν υπήρχαν «πάνθηρες» στο ευρύτερο περιβάλλον μου: ο μακαρίτης ο πατέρας μου μισούσε το ποδόσφαιρο κι οι άλλοι συγγενείς μου ζούσαν στην  επαρχία. Οι φίλοι μου ήταν όλοι οπαδοί των «μεγάλων» ομάδων.

Για όλους αυτούς τους λόγους αδυνατώ να βρω λογική εξήγηση για την επιλογή μου. Κάτι περί αντίδρασης στο κατεστημένο, περί των μειοψηφιών που έχουν συνήθως δίκιο και περί αυτοπεποίθησης που δεν χρειάζεται να επιβεβαιωθεί στο γήπεδο είναι δικαιολογίες, που όμως τις ανακάλυψα αργότερα.

Η εμπεριστατωμένη, λοιπόν,  απάντηση στο ερώτημα  που μου απευθύνουν συχνά οι «αλλόθρησκοι»  είναι μία και μόνη: Γιατί έτσι μου αρέσει!

Α. Φ. Ελής

Στην Καβάλα την  περασμένη Κυριακή παρά λίγο να «θρηνήσουμε» πάλι νεκρό. Το πένθος αποφεύχθηκε γιατί οι ανθρωποπίθηκοι που λυντσάριζαν αντίπαλο δεν τα κατάφεραν να τον αφήσουν στον τόπο. Του άφησαν όμως ενθύμιο κρανιοεγκεφαλικές βλάβες.

Το πρώτο μοιραίο  και το δεύτερο παρά λίγο μοιραίο  συνέβησαν εκτός αγωνιστικών  χώρων και παρότι πολύ πρόσφατα είχαν  ληφθεί κι άλλα μέτρα – αυστηρότερα των προηγούμενων. Παρόλα αυτά, και στις δύο περιπτώσεις οι «αρμόδιοι» εξήγγειλαν κι άλλα μέτρα – ακόμη αυστηρότερα όλων των προηγηθέντων.

Μιλάμε για το κλασικό  νεοελληνικό σύνδρομο. Κάθε φορά που  θα συμβεί το αυτονόητο, η κοινωνία αιφνιδιάζεται, η κυβέρνηση εκπλήσσεται, τα μέσα ενημέρωσης εξαπολύουν κεραυνούς και οι υπεύθυνοι νίπτουν τα χείρας τους. Το σύνηθες «φάρμακο» ονομάζεται αλλαγή του θεσμικού πλαισίου, δέσμη μέτρων ή νέος νόμος.

Η ανιαρή αυτή διαδικασία επαναλαμβάνεται ίδια κι απαράλλακτη εδώ και δεκαετίες. Ωστόσο, όλοι μνέσκουν κατευχαριστημένοι ώσπου να συμβεί το επόμενο… αυτονόητο. Και είναι αναπόφευκτο ότι θα συμβεί, γιατί η… μετρομανία των αρμοδίων εκδηλώνεται σχεδόν αποκλειστικά στον επικοινωνιακό τομέα. Απόδειξη ότι τα μέτρα ουδέποτε εφαρμόζονται – εκτός κι αν παραστρατήσει κάποιος «μικρός».

Λένε ότι όποιος περιμένει διαφορετικό αποτέλεσμα από την επανάληψη των ίδιων  ενεργειών είναι βλαξ.  Η ελληνική αντιμετώπιση του χουλιγκανισμού των  γηπέδων αποτελεί ατράνταχτη απόδειξη αβδηριτισμού.

Μέχρι πρόσφατα η κοινή  γνώμη είχε οδηγηθεί στο συμπέρασμα ότι για τη βία των ακραίων  οπαδών ευθύνεται το ποδόσφαιρο: ένα  βίαιο παιχνίδι, που, επειδή προσομοιάζει με μάχη, εξάπτει τα πάθη. Η πλάνη  συνεχίστηκε και όταν οι χούλιγκαν επέκτειναν τη δράση τους σε γήπεδα μπάσκετ, σε πισίνες υδατοσφαίρισης και σε ολυμπιακά στάδια.

Έπρεπε να χαθεί  μια ζωή στο βωμό του… βόλεϊ  για να προσγειωθούν όλοι ανωμάλως στην πραγματικότητα. Το ποδόσφαιρο περισσότερο  εκφράζει παρά δημιουργεί τους χούλιγκαν – ακριβώς όπως δεν ευθύνεται η Παιδεία για τους βανδαλισμούς των πανεπιστημιακών εγκαταστάσεων.

Η επόμενη πλάνη  είναι ριζωμένη βαθύτερα. Υποτίθεται ότι το φαινόμενο της γηπεδικής  βίας θα εξαλειφθεί με την αυστηρότερη  αστυνόμευση και τις εξοντωτικές  ποινές. Οι οπαδοί αυτής της θεωρίας φέρνουν σαν παράδειγμα τα δρακόντεια μέτρα που εφάρμοσε η Αγγλία. Η αποτελεσματικότητά τους, ωστόσο, είναι συζητήσιμη. Διότι πράγματι τα επεισόδια σπανίζουν σε αγώνες της Πρέμιερσιπ, αλλά έχουν πυκνώσει στα παιχνίδια των μικρότερων κατηγοριών, ενώ οι συγκρούσεις συμμοριών στις φτωχογειτονιές για εντελώς άλλες αιτίες  συνεχίζονται. Απλώς τα αγγλικά ΜΜΕ έχουν συμφωνήσει να μη δίνουν δημοσιότητα σε τέτοια θλιβερά περιστατικά, για να μη μετατρέπουν σε «ήρωες» τους πρωταγωνιστές τους.

Φαντάζεστε τα ελληνικά ΜΜΕ και ειδικά τις αθλητικές  εφημερίδες να συμφωνήσουν σε αυτοσυγκράτηση και… αντικειμενικότητα; Με άλλα λόγια, να εγκαταλείψουν τους χυδαία σεξιστικούς  τίτλους και τη συστηματική αναζωπύρωση  του φανατισμού μπροστά στον κίνδυνο να χάσουν φύλλα;

Στην Αγγλία, εξάλλου, την ευθύνη για την τάξη και  την ασφάλεια στα γήπεδα την έχουν  οι ομάδες. Οι σύλλογοι πληρώνουν τους άνδρες ασφαλείας κι οι σύλλογοι «πληρώνουν»  με τις προβλεπόμενες κυρώσεις αν συμβεί το παραμικρό. Φαντάζεστε τις ελληνικές ΠΑΕ να αναλάβουν τις ευθύνες τους; Δηλαδή να πάψουν να εγκαλούν την Αστυνομία που απέτυχε να… προστατεύσει το γήπεδό τους και να αποδεχθούν με σκυμμένο κεφάλι τις ποινές που προβλέπει ο νόμος;

Κορωνίδα της ελληνικής  παράνοιας (ή της υποκρισίας) είναι η σύνθεση του δημόσιου διαλόγου – όπως, τέλος πάντων, τον εννοεί η τηλεόραση. Από τα παράθυρα έχουν παρελάσει όλοι όσοι… ευθύνονται για την τραγική κατάσταση που έχει δημιουργηθεί. Το πιο προκλητικό είναι ότι συνταγές σωτηρίας προσφέρουν αθλητικοί παράγοντες που, αν ίσχυαν οι νόμοι κι οι κανονισμοί, στην καλύτερη περίπτωση θα είχαν απολέσει τη φίλαθλη ιδιότητα και στη χειρότερη θα βρίσκονταν πίσω από κάγκελα φυλακής. Μερικοί απ’ αυτούς είναι εν ενεργεία και θα μας απασχολήσουν πάλι σύντομα. Φαντάζεστε ότι μετάνιωσαν που ίδρυσαν ιδιωτικούς στρατούς; Πώς αλλιώς θα προωθούσαν τα συμφέροντά τους και θα εξασφάλισαν την ατιμωρησία;

Στην Αγγλία, τέλος, τα σκληρά μέτρα τα αποφάσισαν και  τα εφάρμοσαν χωρίς διακρίσεις οι κυβερνήσεις και της Θάτσερ και  του Μπλερ. Εδώ έχουμε κυβερνήσεις που υποκλίνονται στις δημοσκοπήσεις και τρέμουν το πολιτικό κόστος. Όταν είχαν γίνει εκτεταμένα επεισόδια στη Νέα Σμύρνη (όπου μόνο κατά τύχη δεν υπήρξαν νεκροί), ο ίδιος ο κ. Καραμανλής είχε απειλήσει πως το μαχαίρι θα έφτανε στο κόκαλο. Όταν, όμως, τα αρμόδια αθλητικά όργανα επέβαλαν την προβλεπόμενη πειθαρχική ποινή στον Ολυμπιακό, διαμαρτυρήθηκαν ακόμη κι οι συμπολιτευόμενοι βουλευτές. Οι ίδιοι πρόσφατα είχαν υπερψηφίσει υπερηφάνως τον αυστηρότερο νόμο που τώρα ζητούσαν να… μην εφαρμοστεί!!!

Η κυβέρνηση άλλαξε πρόσφατα, αλλά οι φοβίες των υπουργών παραμένουν αναλλοίωτες. Μετά τα επεισόδια  στα Γιάννενα και στην Καβάλα ο  κ. Χρυσοχοϊδης ανακοίνωσε ότι θα απαγορευτούν οι μετακινήσεις οργανωμένων  οπαδών. Αν σας δημιουργείται η  εντύπωση ότι το έργο το έχετε ξαναδεί, μέσα είσαστε. Πρόκειται για τον αβδηριτισμό που αναφέραμε πιο πάνω. Πάλι καλά που δεν «υλοποιήθηκε» μια άλλη μεγαλοφυής ιδέα του παρελθόντος: η διεξαγωγή των αγώνων υψηλού ρίσκου σε ουδέτερο γήπεδο. Υποτίθεται πως έτσι τιμωρούσαν την ομάδα, αλλά στην πράξη ταλαιπωρούσαν μια αθώα και αμέριμνη ελληνική πόλη που υποχρεωνόταν να υποδεχθεί τους επελαύνοντες βανδάλους που είχαν εξοριστεί ως ανεπιθύμητοι από τον τόπο τους.

Φαντάζομαι ότι  το επόμενο «μέτρο» θα είναι η  διάλυση (πάλι) των συνδέσμων φιλάθλων, η εγκατάσταση (πάλι) ηλεκτρονικών ρουφιάνων που θα εντοπίζουν τους κακούς, η έκδοση (πάλι) κάρτας φιλάθλου χωρίς την οποία θα απαγορεύεται η είσοδος στο γήπεδο και άλλα ηρωικά παρόμοια. Μπορεί μάλιστα να υποχρεωθούν οι φίλαθλοι να δίνουν δακτυλικά αποτυπώματα και την ομάδα αίματος στην οποία ανήκουν (μέτρο λογικότερο από τα άλλα, γιατί έτσι όπως πάμε πολλοί θα χρειάζονται επείγουσες μεταγγίσεις…)

Φαντάζεστε ότι  οι Έλληνες πολιτικοί –πολύ περισσότερο  όταν κυβερνούν– είναι σε θέση να αντιληφθούν ότι τα κοινωνικά προβλήματα δεν λύνονται με αστυνομικά μέτρα; Αλλά, ακόμη κι αν το αντιληφθούν, φαντάζεστε ότι τους συμφέρει να το παραδεχτούν δημόσια; Πιο εύκολα φτιάχνεις έναν ακόμη νόμο παρά την κοινωνία.

Εδώ δεν αντιλαμβάνονται την απαξίωση του «προϊόντος» τους οι σοφές κεφαλές της Σούπερ Λίγδας. Οι τιμωρίες που επέβαλαν στους ταραξίες τελευταίας εσοδείας είναι αποκαλυπτικές. Ο Άρης που τιμωρήθηκε για πρώτη φορά «έφαγε» την ίδια ποινή με τον Ολυμπιακό που είναι υπότροπος. Ο ΠΑΣ Γιάννινα, οι οπαδοί του οποίου είχαν φάει ξύλο στο ΟΑΚΑ από τους Παναθηναϊκούς,  τιμωρήθηκε με πρόστιμο ισόποσο με εκείνο του Ολυμπιακού. Ο ΠΑΟ δεν τιμωρήθηκε με εξορία από την έδρα του κ.ο.κ.

Ειλικρινά δεν λυπάμαι  για τα παθήματα των λεγόμενων  «μικρών» ΠΑΕ από τους μεγάλους «νταβατζήδες». Για να υπάρχουν νταβατζήδες είναι απαραίτητο να υπάρχουν και πόρνες. Μόνο που οι κανονικές πόρνες αμείβονται για τις υπηρεσίες τους. Οι «μικρές» ΠΑΕ «το δίνουν» δωρεάν- εκτός κι αν θεωρείται αμοιβή τα ψίχουλα από τα τηλεοπτικά δικαιώματα.

Όσο για την αθλητική δικαιοσύνη, ας είμαστε σοβαροί. Η  ελληνική γλώσσα είναι ίσως η μοναδική όπου το επίθετο αναιρεί την ουσία  του ουσιαστικού: όταν λέμε «αθλητική» ξεχάστε το «δικαιοσύνη». Κάποτε έλεγαν ότι η Στρατιωτική Δικαιοσύνη σε σχέση με την σκέτη Δικαιοσύνη είναι ό,τι μια στρατιωτική μπάντα  σε σύγκριση με μια συμφωνική ορχήστρα. Η Αθλητική Δικαιοσύνη είναι σαν μια χορωδία κωφαλάλων σε σύγκριση με την παιδική χορωδία της Βιέννης.